Grote lisdodde
Typha latifolia
Een opvallende oeverplant met lange groene bladeren en de bekende bruine ‘sigaren’.
Grote lisdodde wordt al eeuwenlang gebruikt als voedselplant en natuurlijk materiaal. Van zetmeelrijke wortelstokken tot jonge scheuten en stuifmeel: deze moerasplant heeft verrassend veel toepassingen.
Bloeiperiode
Juni – juli
Groeiplaats
Oevers, vijvers, sloten, moerassen, rietlanden en ondiep, voedselrijk zoet water
Hoogte
100 – 250 cm
Eetbaar
Ja, jonge scheuten, wortelstokken, jonge bloemkolven en stuifmeel, mits afkomstig van een aantoonbaar schone groeiplaats
Grote lisdodde is veel meer dan de bekende bruine sigaar langs de waterkant.
Deze sterke moerasplant heeft een lange geschiedenis als voedselbron en natuurlijk gebruiksmateriaal.
De jonge scheuten werden gegeten als groente, uit de wortelstokken werd zetmeel gewonnen en het gele stuifmeel werd gebruikt om meel mee aan te vullen.
Ook buiten de keuken was lisdodde waardevol. De lange bladeren werden verwerkt tot matten en vlechtwerk, terwijl het zachte zaadpluis als vulmateriaal werd gebruikt.
Herkenning
Grote lisdodde is een hoge, rechtopstaande moerasplant met lange, platte groene tot blauwgroene bladeren.
De bladeren zijn meestal 1 tot 2 centimeter breed en groeien vanuit de voet van de plant omhoog.
In de zomer verschijnt een stevige bloemstengel met twee dicht op elkaar staande bloemaren.
De onderste, vrouwelijke bloeiwijze ontwikkelt zich tot de bekende dikke bruine sigaar. De bovenste, mannelijke bloeiwijze produceert geel stuifmeel en verdwijnt na de bloei grotendeels.
In de herfst en winter valt de bruine sigaar langzaam uiteen en komen grote hoeveelheden zacht zaadpluis vrij.
Je vindt grote lisdodde vooral langs oevers, in sloten, moerassen en ander ondiep zoet water.
Grote lisdodde heeft bredere bladeren dan kleine lisdodde. Bij kleine lisdodde zit bovendien meestal een zichtbare ruimte tussen de mannelijke en vrouwelijke bloemaar.
Eetbaar
Verschillende delen van grote lisdodde worden traditioneel als voedsel gebruikt.
De jonge, zachte scheuten kunnen na bereiding als groente worden gegeten. Vooral het witte binnenste heeft een milde smaak.
De ondergrondse wortelstokken bevatten zetmeel. Dit kan worden gewonnen en gebruikt als ingrediënt voor pap, brood en andere gerechten.
Ook jonge, nog niet volledig ontwikkelde bloemkolven werden traditioneel gekookt en gegeten.
Het gele stuifmeel kan in kleine hoeveelheden worden toegevoegd aan gewoon meel, bijvoorbeeld voor pannenkoeken of brood.
Grote lisdodde wordt onder andere gebruikt in:
• Gebakken jonge scheuten
• Soep met lisdodde
• Zetmeel uit wortelstokken
• Stuifmeelpannenkoekjes
• Brood met lisdoddestuifmeel
• Gekookte jonge bloemkolven
Geneeskracht
Grote lisdodde heeft vooral een lange geschiedenis als voedsel- en gebruiksplant
In verschillende traditionele culturen werden delen van de plant ook gebruikt voor:
- Verzorging van kleine oppervlakkige wondjes
- Traditionele huidtoepassingen
- Het maken van absorberend wondmateriaal
- Voedselvoorziening tijdens schaarste
Vooral de wortelstokken, bladeren en zachte plantenvezels komen voor in beschrijvingen van traditioneel gebruik.
Grote Lisdodde is minder bekend als medicinaal kruid voor thee of dagelijkse kruidenbereidingen. De plant is vooral interessant vanwege zijn zetmeel, voedingsstoffen, vezels en praktische toepassingen.
In de plant
Grote lisdodde bevat verschillende voedingsstoffen en natuurlijke bestanddelen die de plant interessant maken als traditionele voedselbron.
De ondergrondse wortelstokken bevatten veel zetmeel. Dit is een koolhydraat dat de plant gebruikt als energievoorraad om na de winter opnieuw te kunnen groeien. Na verwerking kan dit zetmeel ook door mensen als energiebron worden gebruikt.
De jonge scheuten bevatten veel water, voedingsvezels en verschillende mineralen. Vooral de zachte witte delen werden traditioneel gegeten als voorjaarsgroente.
Het gele stuifmeel bevat onder andere eiwitten, vetten en koolhydraten. Daardoor werd het vroeger verzameld en toegevoegd aan meel voor brood, pannenkoeken en andere gerechten.
De lange bladeren bevatten stevige plantaardige vezels, waaronder cellulose. Deze geven de plant zijn stevigheid en maken de bladeren geschikt voor vlechtwerk, matten en andere natuurlijke gebruiksvoorwerpen.
Een andere bijzondere eigenschap is het uitgebreide wortelstelsel. Grote lisdodde kan bepaalde stoffen uit water en sediment opnemen en wordt daarom toegepast en onderzocht in systemen voor waterzuivering.
Dat vermogen maakt de plant ecologisch interessant, maar betekent ook dat de groeiplaats bijzonder belangrijk is wanneer je lisdodde als voedsel wilt gebruiken.
Wat deze plant bijzonder maakt
Zetmeelrijke wortels
Natuurlijke energievoorraad
Waterzuiveraar
Neemt stoffen op uit water
Bruine sigaren
Verspreiden zacht zaadpluis
Natuurlijke vezels
Voor matten en vlechtwerk
Zelf maken
Stuifmeelpannenkoekjes
Gebakken lisdoddescheuten
Lisdoddezetmeel
Wist je dat?
Eén enkele lisdodde kan honderdduizenden kleine vruchtjes produceren!
De bekende bruine sigaar bestaat uit een enorme verzameling kleine vruchtjes met fijne haren.
Wanneer de sigaar in de herfst of winter openbarst, komt er een wolk zacht pluis vrij. Dankzij de fijne haren kunnen de vruchtjes door de wind worden verspreid.
Zo kan lisdodde zich gemakkelijk naar nieuwe oevers en natte gebieden verspreiden.